kontakt
Stop Korupcji aktualności dokumenty
strona główna

 

Artykuły

Informacja o aktualnej sytuacji dotyczącej dostępu do zawodów prawniczych

I. Dostęp do zawodu adwokata i radcy prawnego

1. Ponad dwa lata temu (w kwietniu 2006 r.) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność niektórych przepisów prawa o adwokaturze z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, zarzucając, że przepisy te w niedokładny sposób określały, jakie kryteria musi spełnić osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów lub o umożliwienie jej zdawania egzaminu adwokackiego bez obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej. Niejasności te dotyczyły przede wszystkim osób legitymujących się odpowiednim doświadczeniem praktycznym, zdanym egzaminem sędziowskim lub prokuratorskim. Ponadto Trybunał Konstytucyjny zarzucił niekonstytucyjność przepisom regulującym sposób przeprowadzania egzaminu adwokackiego. Wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny nie ustanowił żadnego vacatio legis opóźniającego wejście w życie wyroku. Pół roku później Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność odpowiedników zakwestionowanych przepisów prawa o adwokaturze w ustawie o radach prawnych.

2. Od wyroku Trybunału Konstytucyjnego w kwietniu 2006 r. ustawodawca RP nie zmienił zakwestionowanych przepisów. Wspomniane wyroki Trybunału Konstytucyjnego wchodziły w życie w dniu ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, stąd ustawodawca nie miał żadnych uzasadnionych podstaw, żeby zwlekać z podjęciem prac ustawodawczych.

3. Sytuacja, jak panuje w tej chwili jest niedopuszczalna w demokratycznym Państwie prawnym, jakim jest Rzeczpospolita Polska. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego powinny być już dawno implementowane przez ustawodawcę. Implementacja ta polega tylko i wyłącznie na określeniu rodzaju i długości doświadczenia praktycznego, jakim powinna się legitymować osoba, która zdała egzamin sądowy, prokuratorski czy doktorski, aby mogła być wpisana na listę adwokatów lub radców prawnych. Ponadto, tylko i wyłącznie dookreślenia, a nie systemowej zmiany ustawodawczej wymaga opis uprawnienia do zdawania egzaminu adwokackiego czy radcowskiego bez obowiązku odbycia aplikacji.

4. Należy zauważyć, że wskutek zaniechania legislacyjnego ustawodawcy aplikanci adwokaccy i radcowscy, którzy mają zdawać egzamin końcowy w 2009 r. nie wiedzą na dzień dzisiejszy jak ten egzamin ma wyglądać, kto ma go przeprowadzać, jaki zakres materiału będzie ich obowiązywał.

5. Rząd Premiera Jarosława Kaczyńskiego przygotował projekt ustawy zmieniającej opisaną sytuację, niestety sama ustawa nie została poddana pod obrady Sejmu ze względu na wcześniejsze wybory.

6. Po utworzeniu nowego Rządu Premiera Tuska, Klub Parlamentarny PiS przekazał ten sam projekt, do Sejmu na przełomie grudnia 2007 i stycznia 2008 jako projekt poselski.

7. Marszałek Sejmu RP przekazał projekt złożony przez PiS do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka dopiero w maju 2008 r.

8. Ministerstwo Sprawiedliwości także przygotowało swój projekt zmiany zaistniałej sytuacji. Projekt ten jest prezentowany na stronach internetowych Ministerstwa Sprawiedliwości i wg informacji tam podanej od ponad miesiąca jest skierowany do uzgodnień międzyresortowych. Projekt ten nie został zatem skierowany do Sejmu.

9. W mediach i oficjalnych wystąpieniach (spotkanie ze studentami wydziału Prawa i Administracji w Poznaniu, 15 maja 2008 r.) Minister Sprawiedliwości prezentuje także trzecią opcję systemowej reformy zawodów prawniczych polegającej na połączeniu zawodu adwokata i radcy prawnego. Opcja ta zakłada także ponowne wprowadzenie limitów przyjęć na aplikację.

10. Jest oczywistym, że trzecia opcja prezentowana przez Ministra Sprawiedliwości będzie wymagała długich prac legislacyjnych. Ponadto, należy się zastanowić, czy proponowana reforma jest w ogóle potrzebna, a sytuację około 200 doktorów nauk prawnych trzeba rozwiązać jak najprędzej.

11. Zaniechanie Ustawodawcy jest dla tych osób brakiem szacunku dla ich wykształcenia oraz barkiem jakiekolwiek zrozumienia dla niekorzystnej dla nich sytuacji prawnej, w jakiej znaleźli się bez swojej winy.

12. Sytuacja, jaka panuje w tej chwili cechuje się marazmem ustawodawczym, brakiem chęci Ustawodawcy do jakiegokolwiek działania z niezrozumiałych powodów.

13. Należy podkreślić, że zmiany jakie powinny zostać przeprowadzone nie będą generowały żadnych kosztów dla budżetu Państw, a przez podniesienie liczby osób wykonujących zawód adwokata lub radcy prawnego doprowadzą one do większej konkurencyjności na rynku.

II. Dostęp do zawodu sędziego

1. W dniu 24 października 2007 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu dotyczącego możliwości powierzenia asesorowi sądowemu pełnienia czynności sędziowskich. Z uwagi na negatywne dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, skutki natychmiastowego wejścia w życie przedmiotowego orzeczenia przyjęto, iż przepis ten traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP. Jedną z podstawowych przesłanek uzasadniających przyjęcie maksymalnego okresu vacatio legis było stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, iż przywrócenie stanu zgodnego z ustawą zasadniczą wymaga podjęcia szerokiej reformy systemu kształcenia sędziów. Trzeba zaznaczyć, że ustawodawca już na skutek sygnalizacji Trybunału z 30 października 2006 r. był świadomy ewentualnych następstw kontroli konstytucyjności powierzania asesorom orzekania.

2. W konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem 9 maja 2009 r. około 600 asesorów sądowych utraci prawo do orzekania. W skali całego kraju spowoduje to zwiększenie zaległości. Jednocześnie nie prowadzi się żadnej widocznej debaty społecznej dotyczącej dojścia do zawodu sędziego. Również Ministerstwo Sprawiedliwości nie wykonuje żadnych konkretnych czynności związanych z tym narastającym problemem.

3. Lakoniczne informacje rządowe dotyczące modelu dochodzenia do stanowiska sędziowskiego wskazują, iż do tego zawodu powinni przychodzić ludzie najbardziej doświadczeni, często osoby, które były w swojej karierze zawodowej adwokatami, radcami prawnymi. Jednocześnie nie dostrzega się dotychczasowej regulacji zawartej w art. 61 § 1 pkt 4 prawo o ustroju sądów powszechnych, zgodnie z którą na stanowisko sędziego sądu rejonowego może być powołany ten, kto wykonywał zawód adwokata, radcy prawnego lub notariusza – co najmniej przez trzy lata. Kwestia dochodzenia do zawodu sędziego, traktowana jak ukoronowanie kariery zawodowej, znajduje więc już unormowanie w istniejących regulacjach prawnych.

4. Przez szereg lat naturalną drogą do objęcia stanowiska sędziego stanowiła aplikacja sędziowska, której zarówno część teoretyczna jak i praktyczna odbyta w każdym z wydziałów sądu stanowiła najlepszą gwarancję prawidłowego wykonywania zawodu. Analiza dotychczasowych przepisów nakazuje przyjąć, iż koncepcja rządu pod tym względem nie uległa zmianie. Jednocześnie powołano Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury do zadań którego należy m.in. prowadzenie szkoleń aplikacyjnych. Problem w tym, iż dotychczas potencjalni kandydaci na aplikację sędziowską nie mają wiedzy, kiedy i w jakiej formie odbędzie się nabór na aplikację, jak długo będzie ona trwała, a co najważniejsze czy po jej ukończeniu będą mogli wykonywać wybranego zawodu sędziego. W takich okolicznościach nie sposób utrzymać fikcji, iż do zawodu sędziowskiego dostaną się jedynie najlepsi.
Kolejną grupą osób, której bezpośrednio dotyczy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego są osoby, które zdały już egzamin sędziowski. Bez żadnego uzasadnienia nie zostali przez obecnego Ministra Sprawiedliwości mianowani na stanowisko asesora sądowego, mimo spełnienia wszystkich warunków przewidzianych prawem, które są wymagane do objęcia tego stanowiska. Sytuacja taka podważa wiarygodność do Państwa. Obecnie osoby takie starają się o wpis na listę adwokatów, radców prawnych rezygnując ze swoich planów zawodowych.

5. Konkludując powyższe rozważania, następstwem przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest potrzeba pilnych zmian dotyczących wprowadzenia:
a. przepisów przejściowych dotyczących możliwości powołania obecnych asesorów na stanowisko sędziowskie,
b. przepisów umożliwiających ubieganie się o stanowisko sędziego przez osoby, które zdały egzamin sędziowski i zgodnie z obowiązującymi przepisami mają prawo wykonywać czynności sędziego,
c. jasnych reguł naboru na aplikację sędziowską (sądowo-prokuratorską) i sposobu dochodzenia do stanowiska sędziego po odbyciu takiej aplikacji.



W razie pytań prosimy o kontakt:

dr Katarzyna Lasota - przewodnicząca
Stowarzyszenia Doktorów Nauk Prawnych
– Praktyków

Email: kasia.lasota@gmail.com

Tomasz Chmal
Instytut Sobieskiego

Email: tomasz.chmal@sobieski.org.pl

0 komentarzy



Created by   e-production
e-production wspiera działania na rzecz przejrzystości w biznesie
prowadząc portal Stowarzyszenia Stop Korupcji.
© 2003-2005 e-production All Rights Reserved.